Deniz İş Kanunu'nda Fazla Mesai Hesabı

Deniz İş Kanunu'nda Fazla Çalışma Kavramı

Deniz taşıma işlerinde çalışan gemi adamlarının çalışma süreleri ve fazla çalışma ücretleri, genel iş hukuku hükümlerinden farklı olarak 854 sayılı Deniz İş Kanunu hükümlerine tabidir.

Kanunun 28. maddesine göre, kanunda belirlenen çalışma sürelerinin aşılması suretiyle yapılan çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilmektedir.

Fazla çalışma karşılığında ödenecek ücretin hesabında ise kara işlerinde uygulanan genel kurallardan farklı bir sistem benimsenmiştir.

Fazla Mesai Ücreti Yüzde Kaç Zamlı Hesaplanır?

854 sayılı Deniz İş Kanunu'nun 28. maddesinin ikinci fıkrasında, fazla çalışma yapılan her saat için ödenecek ücretin, normal saat ücretinin yüzde 25 artırılması suretiyle hesaplanacağı düzenlenmiştir.

Bu nedenle deniz işçilerinin fazla çalışma ücretleri;

Saatlik ücret x 1,25

formülü esas alınarak hesaplanmaktadır.

Başka bir ifadeyle, Deniz İş Kanunu kapsamında çalışan gemi adamları bakımından fazla çalışma ücreti yüzde 25 zamlı olarak ödenmektedir.

Türk Borçlar Kanunu ile Deniz İş Kanunu Arasındaki İlişki

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 402. maddesinde fazla çalışma ücretinin yüzde 50 zamlı ödeneceği düzenlenmiştir.

Bu hüküm dikkate alındığında ilk bakışta fazla mesai ücretinin 1,5 kat üzerinden hesaplanması gerektiği düşünülebilir.

Ancak hukuk sistemimizde özel kanun niteliğindeki düzenlemeler, aynı konuda genel kanun hükümlerine göre öncelikli olarak uygulanmaktadır.

Deniz taşıma işlerinde çalışan gemi adamları bakımından özel kanun niteliğindeki Deniz İş Kanunu hükümleri uygulanacağından, Türk Borçlar Kanunu'nun genel düzenlemesine başvurulması mümkün değildir.

Bu nedenle fazla çalışma ücretinin hesabında yüzde 50 değil, yüzde 25 zam esas alınmaktadır.

Uluslararası Düzenlemelerle Uyum

Deniz İş Kanunu'ndaki yüzde 25 zamlı fazla çalışma sistemi uluslararası düzenlemelerle de uyumludur.

Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) 180 Sayılı Sözleşmesi kapsamında kabul edilen 187 Sayılı Tavsiye Kararı'nın "Gemi Adamlarının Ücretleri" başlıklı bölümünde, fazla çalışma ücretinin saat başına temel ücretin en az 1,25 katı olarak belirlenebileceği ifade edilmiştir.

Bu yönüyle Türk hukukundaki düzenleme, uluslararası denizcilik standartlarıyla paralellik göstermektedir.

Yargıtay'ın Güncel Yaklaşımı

Uygulamada uzun yıllar boyunca bazı uyuşmazlıklarda Türk Borçlar Kanunu'nun 402. maddesi esas alınarak fazla çalışma ücretinin yüzde 50 zamlı hesaplandığı görülmekteydi.

Ancak Yargıtay son dönemde verdiği kararlarla bu uygulamadan ayrılmıştır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 16.02.2021 tarihli, 2020/8167 Esas ve 2021/4039 Karar sayılı ilamında, Deniz İş Kanunu kapsamındaki çalışanlar bakımından fazla çalışma ücretinin yüzde 25 zamlı olarak hesaplanması gerektiği açıkça belirtilmiştir.

Kararda, Deniz İş Kanunu'nun özel kanun niteliği vurgulanmış ve Türk Borçlar Kanunu'na göre yapılan yüzde 50 zamlı hesaplamaların isabetli olmadığı ifade edilmiştir.

Fazla Mesai Hesaplamasına Örnek

Örneğin bir gemi adamının saatlik ücretinin 400 TL olduğu varsayıldığında;

Yanlış Hesaplama (%50 Zamlı)

400 TL × 1,50 = 600 TL

Doğru Hesaplama (%25 Zamlı)

400 TL × 1,25 = 500 TL

Bu örnekte her fazla çalışma saati için ödenmesi gereken tutar 500 TL olacaktır.

Sonuç

Deniz taşıma işlerinde çalışan gemi adamlarının fazla çalışma alacakları hesaplanırken Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri değil, 854 sayılı Deniz İş Kanunu'nun özel hükümleri uygulanmalıdır.

Bu nedenle fazla mesai ücretleri yüzde 50 zamlı değil, yüzde 25 zamlı olarak hesaplanmalıdır. Yargıtay'ın güncel içtihatları da bu yönde olup, deniz işçilerinin fazla çalışma alacaklarının belirlenmesinde saatlik ücretin 1,25 katsayısı ile çarpılması gerektiği kabul edilmektedir.