Fazla Mesai Alacağında İmzalı ve İmzasız Bordrolar

Fazla Mesai Alacaklarında İspat Sorunu

İşçilik alacaklarına ilişkin davalarda en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri fazla çalışma alacağının nasıl ispat edileceğidir. Özellikle ücret bordrolarında fazla mesai tahakkuku bulunmasına rağmen işçinin gerçekte daha fazla çalıştığını ileri sürmesi halinde hangi delillerin dikkate alınacağı önem taşımaktadır.

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre bordronun imzalı olup olmaması, fazla çalışma alacağının ispatında belirleyici rol oynamaktadır.

İmzalı Bordroların Hukuki Değeri

İşçinin imzasını taşıyan ücret bordroları, aksi kanıtlanıncaya kadar kesin delil niteliğindedir.

Ücret bordrosunda fazla çalışma tahakkuku bulunduğu ve işçi tarafından herhangi bir çekince ileri sürülmeden imzalandığı takdirde, işçinin daha fazla mesai yaptığı yönündeki iddiasını tanık beyanlarıyla ispat etmesi mümkün değildir.

Bu durumda bordroda yer alan fazla çalışma miktarının doğru olduğu kabul edilir. İşçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalıştığını ileri sürebilmesi ancak yazılı delillerle mümkündür.

İhtirazi Kayıt Bulunması Halinde

İşçinin imzaladığı bordroda ihtirazi kayıt bulunması durumunda ise farklı bir değerlendirme yapılmaktadır.

Bordro üzerinde fazla mesai alacağının eksik ödendiğine veya çalışma süresinin gerçeği yansıtmadığına ilişkin bir çekince yer alıyorsa, işçi bordroda görünen miktarın üzerinde çalıştığını her türlü delille ispat edebilir.

Bu durumda tanık anlatımları da delil olarak değerlendirilebilir.

İmzasız Bordrolarda İspat

Uygulamada birçok işyerinde ücret bordroları işçilere imzalatılmadan düzenlenmektedir.

Yargıtay'a göre işçinin imzasını taşımayan bordrolar kesin delil niteliğinde değildir. Bu nedenle imzasız bordrolarda yer alan fazla çalışma tahakkuklarının aksinin tanık beyanları dahil her türlü delille ispat edilmesi mümkündür.

İşçi, bordrolarda gösterilenden daha fazla çalıştığını tanık anlatımlarıyla ortaya koyabilir.

Banka Yoluyla Yapılan Ödemelerin Etkisi

İşveren tarafından ücretlerin banka aracılığıyla ödenmiş olması tek başına fazla çalışma talebini ortadan kaldırmaz.

İmzalı bordrolarda ihtirazi kayıt bulunmaması halinde banka ödemeleri bordrodaki fazla çalışma miktarının ödendiğini gösterir.

Ancak bordrolar imzasız ise işçi, banka kayıtlarında görülen ödemelerin üzerinde fazla çalışma yaptığını tanık dahil her türlü delille ispatlayabilir.

Bu durumda mahkeme tarafından yapılacak işlem, öncelikle gerçek fazla çalışma miktarını belirlemek, ardından banka yoluyla ödenen fazla mesai tutarlarını hesaplanan alacaktan mahsup etmektir.

Yargıtay'ın Yaklaşımı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin 2016/33540 Esas ve 2020/16843 Karar sayılı ilamında bu konu açık şekilde değerlendirilmiştir.

Karara konu olayda işveren tarafından sunulan tüm ücret bordrolarında fazla mesai tahakkuku bulunmasına rağmen bordroların işçi imzasını taşımadığı görülmüştür. Yerel mahkeme, banka ödemelerini dikkate alarak fazla çalışma alacağını reddetmişse de Yargıtay bu değerlendirmeyi isabetli bulmamıştır.

Yüksek Mahkeme'ye göre imzasız bordrolar kesin delil oluşturmaz. Bu nedenle işçinin daha fazla çalıştığı yönündeki iddiası tanık beyanlarıyla da ispatlanabilir. Mahkemenin yapması gereken, fazla çalışma süresini belirledikten sonra banka yoluyla ödenen fazla mesai tutarlarını hesaplanan alacaktan mahsup etmektir.

Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücreti ile Hafta Tatili Alacakları

Fazla çalışma alacaklarına ilişkin bu esaslar yalnızca mesai hesaplamaları bakımından değil, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ile hafta tatili alacakları bakımından da uygulanmaktadır.

İmzalı ve ihtirazi kayıtsız bordroların bulunduğu dönemlerde tanık anlatımlarıyla bordronun aksinin ispat edilmesi mümkün değildir.

Buna karşılık imzasız bordroların bulunduğu dönemlerde işçi tanık beyanlarıyla çalışmasını ispatlayabilir ve hesaplama yapılırken bordroda tahakkuk eden ve ödendiği anlaşılan tutarlar mahsup edilir.

Sonuç

Fazla çalışma alacaklarında bordroların imzalı veya imzasız olması ispat kuralları bakımından büyük önem taşımaktadır.

İmzalı ve ihtirazi kayıtsız bordrolar karşısında işçinin tanıkla ispat imkânı bulunmazken, imzasız bordrolarda fazla çalışmanın tanık beyanlarıyla kanıtlanması mümkündür. Ancak bu durumda işveren tarafından banka aracılığıyla yapılan fazla mesai ödemelerinin hesaplanan alacaktan düşülmesi gerekmektedir.

Yargıtay'ın yerleşik içtihatları da bu doğrultuda olup, işçilik alacaklarının hesaplanmasında bordroların niteliğine göre farklı değerlendirme yapılmasını zorunlu kılmaktadır.